Cumartesi

7.1 °

Pazar

6.7 °

Pazartesi

9.3 °

  • BIST 100

    1.983%-0,73
  • DOLAR

    13,5404% -0,80
  • EURO

    15,1030% -0,84
  • GRAM ALTIN

    778,19% -1,26
  • Ç. ALTIN

    1284,0135% -1,26

Dr. Nezih OKUR


ÇÖZÜM ÜRETMEK 

Kolay gelsin!


CHP Parti Okulu’nun başlattığı Çözüm Masaları çalışması devam ediyor.

Parti eğitmenlerinin oluşturduğu 5-6 kişilik gruplar, geçen üç hafta içinde, “İfade özgürlüğünü nasıl genişletebiliriz?”, “Vatandaş olarak bütçe hakkımızı kullanabilmek için neler yapmalıyız?”, “Çocuk haklarını korumak ve geliştirmek için çözüm önerilerimiz  nelerdir?” soruları üzerinde çalışıp önerilerini sundular.

Bu yazıda, çözüm masalarına katılan arkadaşlara yardımcı olabilir düşüncesiyle, Toyota üretim sistemi ve problem çözme konularında danışmanlık yapan, yazar Art Smalley’in “Dört Problem Tipi” başlıklı kitabından (1) ve  “kötü/wicked” problemlerden  bahsedeceğim.

Yazar Smalley konuyu,  bir çözümün arandığı üretim sistemlerinde ele almış.

Çözümlerin aranmadığı, hatta engellendiği politik ortamlarda nasıl uygulanabilir bilmiyorum.

Kolay gelsin!

BİRİNCİ VE İKİNCİ TİP PROBLEMLER

Bu tabloda problem tipleri, karmaşık oluşlarına  ve çözüm için gerekli zamana göre sıralanmış.

Birinci tip problemler “arıza giderme” türünde.

Problemin sebebi hemen bulunup, tamir edilir, karşı önlem alınır.

Örneğin sigorta atıp elektrik kesilmişse, sigorta onarılır.

İkinci tip problemler biraz daha karmaşıktır ve çözümü daha uzun sürebilir.

Burada temel “kök” nedeni bulmak için “yedi adımlı problem çözme tekniği”, “beş kere neden diye sorma”, “balık kılçığı diyagramı”, “A3 Formu” gibi çözüm teknikleri kullanmak gerekiyor.

Bu tip problemler  bir cinayeti çözmeye çalışan bir dedektif veya nadir bir hastalığa yakalanmış hastasına tanı koymaya çalışan bir doktor gibi büyük ölçüde bilgi toplamaya ve ilişkileri bulmaya dayanıyor.

Uzman kişilerin katkısı çözümü kolaylaştırıyor.

Beş kez neden diye sormak, aslında bir eleştirel düşünme şekli.

ÜÇÜNCÜ  VE DÖRDÜNCÜ TİP PROBLEMLER

Bu tip problemler çok daha karmaşık ve belirsiz.

Problemi tanımak ve bir çözüme yaklaşmak yaratıcı düşünme teknikleri gerektiriyor.

Üçüncü tip problemlerde, ikinci tip problemlerdeki gibi, belli bir hedeften geri kalmış olmanın doğurduğu açıklığı tamir etmek veya kaybolan şeyleri geri kazanmaya çalışmak yerine,  ileri hedefler koyarak  daha önce bilinmeyen, “yeni bir  açıklık” yaratmak söz konusu.

Yazar Smalley “ bu tam bir Kaizen alanı” diyor.

“Kaizen” sürekli ileri doğru gelişme demek.

Altı Ok’un Devrimcilik ilkesine ve Sosyal Demokrasinin pat diye devrim yapmak yerine sürekli adım adım gelişme yaklaşımına uygun.

“İdeal olan ne? Bu ideal duruma nasıl yaklaşabiliriz?” gibi sorularla çözüm arayışına giriliyor.

Bu aşamada, örneğin, birden karanlıkta kalan bir odada patlayan lambayı değiştirmekten öte, odada aydınlatma sorununu geniş bir açıdan ele almak, pencere genişliği, duvarların rengi gibi konuları da düşünmek gerekiyor.

Yazar bu aşamada  ECRS gibi yaratıcı düşünme teknikleri öneriyor, bunun  bir “transformasyonel liderlik” örneği olduğunu belirtiyor (*).

Dördüncü tip problemler  doğrudan “inovasyon” şeklinde  tanımlanabilir.

İnovasyon/ yeni buluşlar,  kuruluşların  “fikir laboratuvarı”, “kokarca çalışması” (*) gibi özel birimlerinde, beyin fırtılanması, TRİZ (2), "tasarım düşüncesi" gibi tekniklerle ele alınır.

Bu arada yazar Toyota  işçilerinin katıldığı  “yaratıcı fikir öneri sistemi”ni övüyor.

KÖTÜ /WICKED PROBLEMLER

Bu konuyu geçen yıl bir yazımda, COVİD-19  salgını ile bağlantı kurarak ele almıştım.

Çözümü zor veya belirsiz problemlere İngilizce “wicked problem” denir.

Böyle problemler hakkında yeterli bilgi yoktur, var olan bilgi çelişkilidir, şartları sık sık değişir,  kolayca tanınamaz, sonunun nereye varacağı kestirilemez (Wikipedia).

Genellikle yoksulluk, çevre gibi sorunlar bu gruba girer.

Zor problemler alışılmış analiz yöntemleriyle tanımlanıp, adım adım giderek çözülemez.

Yeni yaklaşımlar gerekir.

Tam çözümü olmayan bu problemleri en azından kontrol altına almak bir hedef olabilir. 

Massachusetts Teknoloji  Enstitüsü (MIT) Biyomedikal İnovasyon Merkezi’nden Dr. Kate Isaacs “wicked” problemlerle ilgili, özellikle liderlere yönelik, aşağıdaki  altı yöntemi öneriyor (3).

1- Bütün sistemi masaya çağırın. Problemin çözümüne katkısı olabilecek herkes bir araya gelmeli. 

2- İlk iş  probleme çözüm bulmak değil, bir güven ortamı yaratmak ve sürdürmek olmalı. Bu durumda yüksek egolu “çözüm kahramanları” değil, şeffaf gündemle herkesin işbirliğini yönetecek liderler gerekli.

3- Bir sonraki iş, çözüme adım adım giden kısa vadeli başarılara odaklanmak olmalı 

4- Gelen bilgiler ışığında, duruma uyum sağlayan bir süreç kurulmalı.

5- Liderler, gerektiğinde öne çıkıp inisiyatif almalı, gerektiğinde de diğerlerinin öne çıkmasına olanak tanımalı.

6- Olumlu işler yapılırken, diğer taraftan bu işleri bozacak ortamların çıkmamasına dikkat edilmeli. 

Kompleks, zor problemlerin grup çalışmasıyla çözümü üzerine hoş bir TED konuşmasının linki (4) numaralı kaynakta.

SONUÇ

Türkiye’de muhalif kesim, standart demokrasi ve yaşam kalitesi hedeflerinden geri kaldığımızın farkında. 

Dillendirdiği sorunlar daha çok bu aralığı kapamaya yönelik, yani yazar Smalley’e göre ikinci tip problemler.

Bu problemlerin “kök” neden analizi yapıldığında karşımıza  eğitimsizlik, gelir dengesizliği,  kötü yönetim. kötü yasalar, plansızlık, israf, öncelikleri saptayamama, laiklik ilkesinden uzaklaşma gibi temel nedenler çıkıyor.

Kısaca, bu sorunların çözümleri belli, ne yapılacağı, nasıl yapılacağı biliniyor.

Ama çözüm, bunları kimin yapacağında düğümleniyor.

Yerel yönetimlerde gücü ele geçiren CHP güzel çözüm örnekleri veriyor.

O nedenle çözüm masalarında arkadaşlar, önerilerini çoğunlukla  “iktidara geldiğimizde yapacağız” ifadesiyle sunuyorlar.

Bence, daha üç yıl beklemeden, hemen şimdi, kişisel olarak ne yapılabilir şeklinde  aktivizm içeren  öneriler de masalarda dikkate alınmalı.

CHP’nin bundan sonraki aşamaya geçmesi, yepyeni devrimci hedefler bulmak için konuya üçüncü ve dördüncü seviyede bir problem gibi yaklaşarak, üyelerin yaratıcılıklarını, hayal güçlerini seferber etmesi, “Kaizen” yaklaşımını benimsemesi, belki bir “kokarca işleri” takımı kurması gerekiyor.

Bu konuda  “CHP İÇİN TOYOTA TARZI YÖNETİM”  başlıklı yazımın linkini (5) numaralı kaynakta veriyorum. 

Yazıda Çözüm Masalarına benzer, Toyota’da  işçilerden gelen önerilerin değerlendirildiği, 1951‘den beri uygulanan, “Yaratıcı fikir öneri sistemi”nden de bahsediyorum.

(1) A.Smalley. “Four Types of Problems”.Lean Enterprise Institute Inc. (April 13, 2019)

Art Smalley’in sunumu: https://youtu.be/cgRbiGQ6lWo 

(2)http://59haber.com/kose-yazilari/triz_yaratici_problem_cozme_kurami-7077.html 

(3)https://www.forbes.com/sites/brookmanville/2016/05/15/six-leadership-practices-for-wicked-problem-solving/#3e8a43e5506b

(4)(https://www.ted.com/talks/tom_wujec_got_a_wicked_problem_first_tell_me_how_you_make_toast?language=en#t-919 )

(5)http://59haber.com/kose-yazilari/chp_icin_toyota_tarzi_yonetim-6938.html 

(*) ECRS, “Eliminate, Combine, Rearrange, Simplify” sözcüklerinin baş harflerinden oluşuyor. Anlamı “Elimine edin, Birleştirin, Yeniden Düzenleyin, Basitleştirin”.

“Transactional ve transformational”  olmak üzere iki tip liderlikten bahsedilir. Türkçe  karşılıkları: işlemsel ve  dönüşümsel. İşlemsel lider sadece gereken işleri yapar durumu idare eder. “Kokarca çalışması” veya İngilizce “Skunk Works” adı, bizde “Hoş Memo” diye bilinen çizgi romandaki  kaçak içki fabrikasından alınmış. "Kokarca çalışması" veya "kokarca işleri" tanımı, iş, mühendislik ve teknik alanlarda, yüksek derecede özerklik verilen ve bürokrasi tarafından engellenmeyen, gelişmiş veya gizli projeler üzerinde çalışma görevi olan bir grubu tanımlamak için kullanılır.