Çille Töreni
Kaymaz QARAQAN
Tarih: 21.12.2019 20:41:05 / 5970okunma / 0yorum
Kaymaz QARAQAN

Başta Güney Azerbaycan Türkleri olmak üzere İran Türklerinde de 21 Aralık´ta kışın gelişini kutlayarak bayram yapılır. Bu gecenin yarını kış mevsiminin ilk günüdür. Bu gecede güneş oğlak dönencesinde döner ve yerin kuzey bölgesinde ısınan en düşük seviyede olduğu çağdır. Romalıların Türklerden devr aldıkları bu kutlamayı hıristiyanlık döneminde de sürdürmeyi amaçlamış oldukları düşünülür. İsa´nın doğumunun kutlandığı Noel gününün de her nasılsa birkaç gün farkla bu tarihe çok yakın bir tarihe rastlaması bu savı güçlendirmektedir.

İran Türklerinin folkloruna göre “Karı Nine”´nin “Büyük Çille” ve “Küçük Çille” adda iki oğlu var. Bu yüzden Büyük Çille egemenliği 40 gün 21 Aralık´tan 29 Ocağ´a kadar, Küçük Çille egemenliği 20 gün 29 Ocak´tan 18 Şubat´a kadar ve Karı Nine egemenliği 10 gün 18 Şubat´tan 27 Şubat´a kadar sürer.

Çille sözcüğünün anlam kökeni ilgi çekicidir. TÜDAT ATATÜRK´e göre çile (çille), yay kirişi demektir. Yanı çille, yayın iki ucuna takılan ve oku fırlatmaya yarayan bir kaytandır. Bu yüzden yılın en uzun gecesi yayın en son derecede uzanılması noktaya benzeyerek çille denilir. Yaşar Kalafat´a göre çille töreni Türk budununun inançlarına Tanrı´dan bereket dileğiyle ilgilidir.

Örnek Bayatı: Qış Qapıda vaxtı güdür

                         Payız yükün tutub gedir

                         Gözəl çillə bayramı

                         Türk elinə Təbrik edir

İran Türkleri ve Güney Azerbaycan Türkleri çille akşamının hele özgü törelerini ağırlamaktadırlar:

1- Çille Karpuzu: 21 Aralık´ta Büyük Çille´nin başladığı günün önceki akşamı yaz ve güzün kuru ve yaş meyvelerinden sofra kurulur. Karpuz çille gecesinin baş meyvesi sayılarak bile simge gibi her evde sofra başında bulunur. Birtakım Türk aileleri önem vere vere yaz günlerinden karpuzları saman içinde saklayarak çille akşamında kendi akrabalarıyla birlikte kesip yiyerler. Atalar-Analar inançlarına göre kış girerken karpuz yemesi yazın sıcağını önler.

Örnek Bayatı: Almışam çillə qarpızı

                         Qaynana dəmlə yarpızı

                         Tanrı mutlu eyləsin

                          Bu evdə oğlanı qızı

 

2- Çillelik: Adaklı (nişanlı) kızlara ve yeni gelinlere kaynana, kaynata ve diğer birinci derece yakınlar tarafından gönderilecek hediyelere çillelik denilir. Çillelik çille akşamı hava kararmadan toparlanıp değil, yaz ve güz meyvelerinden biriktirilerek ve çille akşamı hava kararmadan gönderilir.

3- Akşam Yemeği: Çille akşamı hoş kokulu yemekler pişirilir; yanı temel yiyecek gibi küfte (genel olarak Hemedan´ın Bahar ilinde ve Tebriz´de), dügü pilavı, helva (genel olarak Karakan bölgesinde ) vb. hoş kokulu yemekler hazırlanır. Atalar-Analar inancına göre bu hoş kokularla ölen Ata-Analar´ın ruhlarını konuk gibi çağırıp “şenliğimizde sizleri anımsıyoruz” diye düşünülür.

4- Çille Payı: Çilleliğe çille payı da denilir. Çille payını kadınlar yedi tabağa derleyip kırmızı şallarla üstlerini örtüp başlarına alıp erkek kişilerle birleşip sokaklardan geçe geçe ve sıralarında aşıklar ise çalgı çala çala adaklı kız veya yeni gelin evine yedi tabağı sunarlar. Şu yedi tabağın birincisine karpuz, ikincisine nar, üçüncüsüne kızıl elma, dördüncüsüne kuru meyveler (koz, kuru üzüm, badem, dut), beşincisine un, yağ ve düğü (pirinç), altıncısına elbiseler, yedincisine altın veya gümüş konulur. Kızın veya gelinin anne ve babası kapı karşında hediye getirenlerin önünde üzerlik yakarak karşılarlar ve hediyelerini saygıyla alıp kış harcaması gibi sandığa dizip ve küçük bir kısmını ertesi sabah konu komşuya pay göndererler. Ev iyesi hediye getirenlere de para, yün çorap gibi hediyeler verir.

 

 5- Bunların yanında konukluk çeşitlerini göze almayarak çille akşamı evlerde büyükler çocuklara masallar, hikayeler anlatıp bilmeceler ve bulmacalar söylerler. Ozanlar ise bağdaş kurarak birbirini bağlamaya çabalaşarlar. Ayrıca halk arasında türküler, tiringeler ve bayatılar okunulur.

 

 

Örnek Bayatı: Nə gözəldi elin qaydaları (kuralları)

                         Çilləsi, Çərşənbəsi, Şah Bayramı

                          Türk elində hər zadın öz yeri var

                           Çünki onun yeddi min il (yıl) tarixi var

 

Son olarak şunuda eklemek gerekir ki “çilleni tebrik etmek” yanlıştır. Çille kışın ilk gecesi olarak sağanağı, karı, tipi ve en uzun geceni yanı bir sıra sertlik ve güçlükleri yansıdır. bu yüzden çilleni sanal ortamdaki “çilleniz kutlu olsun” yanlış deyimi yerine Ata-Analar´dan miras kalmış “çilleniz hayırlı geçsin” veya “çille nerede kışlasa kışlasın, amma çocuklarlnız canında kışlamasın” deyimi doğrudur.

Kaymaz QARAQAN (M.R.A.M)

Tahran 20 Aralık 2019

Anahtar Kelimeler: Çille, Töreni
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
DOLAR
6.5160
EURO
7.2150
Ahmet ACAROĞLU
Ahmet ACAROĞLU
FELAKET GÜNLERİ
MİSAFİR KALEM
MİSAFİR KALEM
KADİR ÇEBİ - ŞİŞEDE MURSALLI ÜZÜM SUYU
Mehmet Mehdi ERGÜZEL
Mehmet Mehdi ERGÜZEL
Prof. Dr. M. Mehdi ERGÜZEL - DİL VE EDEBİYAT EĞİTİMİNİN METNE DAYANMASINA DAİR…
Nezih OKUR
Nezih OKUR
Evrensel Temel Gelir
MERTCAN GÖNEN
MERTCAN GÖNEN
SAĞLIK GÖREVLİLERİNE TEŞEKKÜR
Gülay SORMAGEÇ
Gülay SORMAGEÇ
ALTI AY SONRA
Doç. Dr. Recep ALP
Doç. Dr. Recep ALP
SALGIN NASIL SONLANIR?
Elmas BALIM
Elmas BALIM
DÜŞLER, GERÇEKLER, İSTANBUL
Birgül KEMİKSİZ
Birgül KEMİKSİZ
AKLIMIZI BAŞIMIZA DEVŞİRELİM
Hasan ERGE
Hasan ERGE
EVDE ÜRETİMİN FORMÜLLERİNİ DE ÜRETİN BEYLER!
Nurcan BALIBEY
Nurcan BALIBEY
EVİNDE KAL
Fatih ERGE
Fatih ERGE
YAZIYI OKUYUN, SONRA ZATEN PAYLAŞACAKSINIZ
ElifCE
ElifCE
BİR BİTMEDİNİZ HAYVAN DÜŞMANLARI
Gökhan GÜLER
Gökhan GÜLER
CORONA VİRÜS İLE DİJİTAL DÜNYA DÜZENİ Mİ TEST EDİLİYOR?
İbrahim BİRELMA
İbrahim BİRELMA
RÜŞTÜ BOZKURT´TAN BAZI GÖRÜŞ VE DÜŞÜNCELER
TEKİN ŞAHİN
TEKİN ŞAHİN
Güzel Konuşmak İçin 10 Uzman Tavsiyesi
Kaymaz QARAQAN
Kaymaz QARAQAN
Çille Töreni
Kâmile GÜLGEZEN
Kâmile GÜLGEZEN
OCAK GÜNDEMİ "KÖYLÜ MİLLETİN EFENDİSİDİR"
Eralp GÜNAY
Eralp GÜNAY
Bugün İslam Çok Tehlikeye Düştü. İran´da bir hafta
Canan GÜNDÜZ ŞENTÜRK
Canan GÜNDÜZ ŞENTÜRK
KADININ KADIN DÜŞMANLIĞI
Göksel ÇAKIR
Göksel ÇAKIR
KADİR ALBAYRAK İÇİN - BİR TEŞEKKÜR YAZISI -
Şevket KASAP
Şevket KASAP
EMİRYAKUP´ DA
Av. Sevilay KOÇ BOZDOĞAN
Av. Sevilay KOÇ BOZDOĞAN
KONUŞALIM GİTSİN MAKSAT MUHABBET OLSUN
Ethem SÖZEN
Ethem SÖZEN
KAHRAMAN TÜRK!
İsmet COŞKUN
İsmet COŞKUN
AMERİKAN SEYAHATİMDE ALDIĞIM NOTLAR
Yusuf FARIMAZ
Yusuf FARIMAZ
Mustafa Kemal Yoğun Bakıma Kaldırıldı !
Özlem GÜNDOĞDU
Özlem GÜNDOĞDU
TEŞEKKÜRLER SAYIN EŞKİNAT
Biyan ERGE
Biyan ERGE
QARA SEVDA (Kırım Türkçesi)
Yasemin ERGEN
Yasemin ERGEN
MAHÇUP GÜLŞİN!
ERİM ONAN
ERİM ONAN
NASTURİ AYAKLANMASI